1η διάλεξη Manuel Delanda – Morphogenesis

1^η διάλεξη Manuel Delanda – Morphogenesis

           Στην διάλεξη του ο Manuel Delanda αναφέρεται στο θέμα της μορφογένεσης (morphogenesis ). Ουσιαστικά γίνεται αναφορά στον  Gilles Deleuze και παραθέτει τρία στυλ συλλογισμού, όπως διατυπώθηκαν από τον ίδιο. Συγκεκριμένα 1. population thinking ( γενετική και βιολογία), 2.  intensive thinking (θερμοδυναμική), 3.  topological thinking (μαθηματικά). Ο Manuel Delanda  τονίζει τη σημασία της μορφογένεσης  και της υλικότητας στην διαμόρφωση της φιλοσοφίας και της  τέχνης  ανασκευάζοντας, όμως τα επιχειρήματα του Deleuze  .

         Η μορφογένεση (morphogenesis ) είναι η χρονικά και χωροταξικά καθορισμένη οργάνωση της μορφής του οργανισμού. Η έννοια της μορφής και της γένεσης είναι κατά κύριο λόγο ο προβληματισμός του κάθε ανθρώπου να εντάξει την σκέψη του σε ένα φιλοσοφικό υπόβαθρο. Τοποθετεί την μορφογένεση και ως  μέρος της  καλλιτεχνικής διεργασίας καθώς γίνεται πιο εύκολα αντιληπτή σε σύγκριση με την φιλοσοφική  μορφογένεση .  Η διαφορά που προκύπτει από την φυσική μορφογένεση είναι ότι ο καλλιτέχνης αποτελεί συστατικό στοιχείο της όλης της διαδικασίας. Ο καλλιτέχνης παρατηρώντας τη φύση γύρω ανταποκρίνεται αισθητικά, και κατόπιν προσπαθεί να υλοποιήσει σε πραγματικές συνθήκες αυτό που σκέπτεται χρησιμοποιώντας τα υλικά της επιλογής του. Ουσιαστικά  η σχέση μορφής και φύσης είναι αλληλένδετη . Αντιθέτως  σε καθετί καλλιτεχνικό ο δημιουργός δίνει και επιβάλλει μορφή στο δημιούργημά του . Η καλλιτεχνική μορφογένεση  είναι περιορισμένη γιατί δεν υπάρχει συνεταιρισμός με τη φυσική μορφογένεση.

        Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αναφέρεται από τον Manuel Delanda  για να γίνει κατανοητή αυτή η διαδικασία, είναι το στέγαστρο του Ολυμπιακού Σταδίου του Μονάχου και συγκεκριμένα σε  ένα περίπτερο που είναι στο χώρο περιμετρικά του σταδίου σχεδιασμένο από τον Γερμανό αρχιτέκτονα  μηχανικό Frei Otto το οποίο θεωρήθηκε επαναστατικό για την εποχή του.  Κατασκευάστηκε από Plexiglas και  σταθεροποιείται με ατσάλινα καλώδια και μεταλλικούς στύλους που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά σε μεγάλη κλίμακα.  Η ιδέα του στεγάστρου ήταν να μιμηθούν τις Άλπεις .Ο Frei Otto χρησιμοποίησε διάλυμα σαπουνιού το οποίο δίνει σχήματα όπως τις σαπουνόφουσκες . Το διάλυμα σαπουνιού σε συνάρτηση με την μακέτα (την έριξε στο διάλυμα) δημιούργησε  το υπερβολικό παραβολοειδές. Ουσιαστικά το τελικό αποτέλεσμα είναι κάπου στο ενδιάμεσο .

Ακόμη ένα παράδειγμα που αναφέρεται είναι η Sagrada Familia του Καταλάνου αρχιτέκτονα Antoni Gaudí . Αναφέρεται σε μια μακέτα στην οποία χρησιμοποίησε σχοινί και στην μέση της είναι κρεμασμένα μικρά σακκουλάκια με άμμο ώστε να δημιουργηθεί ένα παραβολικό σχήμα (καμπύλη της αλυσίδας)). Ο Gaudi ουσιαστικά διαχειρίστηκε την φυσική διαδικασία, την χρησιμοποίησε για να δημιουργήσει μια δική του μορφή .

       Συνεχίζοντας αναφέρεται στο έργο του Deleuze που έχει να κάνει με την επιστήμη. Παρουσίαζει τους τρεις τρόπους συλλογισμού (reasoning styles), όπως  διατυπώθηκαν από τον Deleuze, μέσω των οποίων αναλύεται η μορφογένεση. Συγκεκριμένα ο  Delanda  κανει μια ιστορική αναδρομή και αναφέρει ότι υπάρχουν αρκετοί τρόποι σκέψης  για να φτάσει κανείς σε ένα συμπέρασμα .Η επιστήμη δεν έχει μια μοναδική μέθοδο ούτε μια τελική αλήθεια ώστε να την ονομάσουμε επιστημονική μέθοδος καθώς η επιστήμη αποτελείται από ένα σύνολο επιστημονικών πεδίων τα οποία έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και μεθόδους.

Τρόποι συλλογισμού  (reasoning styles)

1.             Πληθυσμιακή σκέψη (population thinking)

Προκύπτει από την επιστήμη της γενετικής και της Βιολογίας .  Γίνεται αναφορά στις Δαρβινικές θεωρίες περί της εξέλιξης και μετά στις θεωρήσεις του Μέντελ περί του γενετικού υλικού που μεταφέρει τις πληροφορίες από τη μία γενιά στην επόμενη . Οι δυο αυτές θεωρίες δημιούργησαν ένα νέο τύπο συλλογισμού που λέγεται πληθυσμιακή σκέψη . Η πληθυσμιακή σκέψη μέσα από τις  διάφορες επιλογές , συνειδητές ή ασυνείδητες που γίνονται από τους ανθρώπους οδηγούν στην μορφογένεση πραγμάτων.

2.         Εντατική σκέψη (intensive thinking)

         Προκύπτει από τη Θερμοδυναμική και αναφέρεται στην ανακάλυψη της ατμομηχανής ως ένας νέος τύπος λειτουργιάς . Ο άνθρωπος ουσιαστικά κατάφερε να κάνει σμίκρυνση στο φαινόμενο που υπάρχει στη φύση . Ο τρόπος ο οποίος ο άνθρωπος μπορεί να παρατηρήσει τα φυσικά φαινόμενα και να δημιουργήσει παίζει σημαίνοντα  ρόλο στην μορφογένεση.

2.           Τοπολογική σκέψη (topological thinking)

Προκύπτει από τα μαθηματικά και ασχολείται με που είναι αληθινά αλλά όχι πραγματικά (virtual things) .Αναφέρεται σε  μαθηματικές δομές και τον τρόπο που διαχειρίζονται όπως  όπως σύγκλιση, σύνδεση και συνέχεια και το πώς εφαρμόζονται ευρέως σήμερα  σχεδόν σε κάθε κλάδο μαθηματικών σήμερα.

         Εν κατακλείδι αν αφαιρέσουμε την  οικολογία, καμία επιστήμη  δεν συνδυάζει αυτούς τους τρεις τρόπους σκέψης. Σίγουρα χρειάζονται και οι τρεις τρόποι σκέψης για το κάθε πεδίο ξεχωριστά .Συμπερασματικά ο Deleuze καθορίζει την πληθυσμιακή σκέψη για τα υπαρκτά πράγματα, την εντατική σκέψη για την διαδικασία που παράγει υπαρκτά πράγματα και την τοπολογική αληθινά αλλά όχι πραγματικά . Αντιθέτως η φιλοσοφία έχει μια διαφορετική προσέγγιση και σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες, μπορεί χρησιμοποιεί τις προαναφερθείσες τρεις μεθόδους κατά το δοκούν .

Τάσος Τυρίμος