Manuel Delanda - Morphogenesis

Ο Manuel Delanda ασχολείται στην ομιλία του με το θέμα της morphogenesis ανασκευάζοντας, όπως ο ίδιος λέει, τα επιχειρήματα του Deleuze. Αρχικά μιλάει για την έννοια της morphogenesis ως ένα στοιχειό καλλιτεχνικό καθώς γίνεται πιο εύκολα κατανοητό σε σύγκριση με το φιλοσοφικό. Τα πάντα στη φύση έχουν μορφή , ενώ σε καθετί καλλιτεχνικό ( γλυπτική, ζωγραφική, αρχιτεκτονική…) ο δημιουργός δίνει και επιβάλλει μορφή στο δημιούργημά του . Στο σημείο αυτό έγκειται και η διαφορά μεταξύ της φυσικής και της καλλιτεχνικής μορφογένεσης         ( "natural and artistic morphogenesis"). Στην εισαγωγή λοιπόν του θέματος, προκειμένου να γίνει κατανοητή αυτή η δημιουργία μορφής, ο ομιλητής δίνει αφενός το παράδειγμα  του στεγάστρου του Ολυμπιακού Σταδίου στο Μόναχο της Γερμανίας από τον αρχιτέκτονα-μηχανικό Frei Otto και αφετέρου το παράδειγμα του κτιρίου της Sagrada Familia, το οποίο αποτελεί ορόσημο στην επαγγελματική καριέρα του Antoni Gaudi. 

Στη συνέχεια , περνάει στη θεωρία του Deleuze , όπου παρουσιάζει τους τρεις τρόπους συλλογισμού του ( “reasoning styles” ). 

1.Η πληθυσμιακή σκέψη (“population thinking”), η οποία προκύπτει από την επιστήμη της Βιολογίας , είναι η σκέψη για το πραγματικό.  Η πληθυσμιακή σκέψη δημιουργεί μορφές καθώς οι διάφορες επιλογές ,που τελούνται από τους ανθρώπους με την πάροδο των χρόνων  (επιλογές ,που δεν είναι πάντα σκόπιμες και αντιληπτές), οδηγούν στην μορφογένεση πραγμάτων.

2. Η εντατική σκέψη (“intensive thinking”), η οποία προκύπτει από τη Θερμοδυναμική,  ασχολείται με τις διαδικασίες, οι οποίες παράγουν τα πράγματα γύρω μας. Προκειμένου να κατανοηθεί αυτή η κατηγορία ,στην ομιλία γίνεται  παραλληλισμός της λειτουργίας της ατμομηχανής με τη λειτουργία της ατμόσφαιρας του πλανήτη μας . Η δημιουργία λοιπόν της μηχανής  ως ένα μέσο κυκλοφορίας, διανομής ενέργειας , ( που από μηχανικής πλευράς είναι μια σμίκρυνση της ατμόσφαιρας), παίζει και αυτή ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην μορφογένεση.

3.Η τοπολογική σκέψη (“topological thinking”) έχει ως πηγή τα μαθηματικά και ασχολείται με εικονικά πράγματα , πράγματα δηλαδή που είναι αληθινά αλλά όχι πραγματικά (“think about virtual things, things that are real but not actual”). Βασικό στοιχείο σε αυτή την κατηγορία είναι η συνεκτικότητα , μελετούνται δηλαδή οι σχέσεις μεταξύ των διαφόρων πραγμάτων.

Εκτός από την οικολογία, καμία επιστήμη  δεν συνδυάζει αυτούς τους τρεις τρόπους σκέψης. Η φιλοσοφία όμως σε αντίθεση με τις θετικές επιστήμες, μπορεί και συνδυάζει, συσχετίζει και αναμειγνύει τις προαναφερθείσες τρεις μεθόδους,  καθώς δεν στοχεύει στο συγκεκριμένο, στην εξειδίκευση, σε αντίθεση με τον επιστήμονα , αλλά βασίζεται στην εμπειρική παρατήρηση της πραγματικότητας.

 Frédéric Migayrou - Non standard Architecture

Ο Frédéric Migayrou εστιάζει σε δύο βασικά στοιχεία, τη μορφολογία και τη τυπολογία  και κάνει μία ενδελεχή ιστορική αναδρομή, προκειμένου  να αποκαλυφθούν τα διάφορα στάδια που οδήγησαν σε αυτό που αποτελεί και το βασικό θέμα της ομιλίας του, τη  non-standard αρχιτεκτονική. Η ιστορική αυτή αναδρομή ξεκινάει από τη δεκαετία του ’60, κατά τη διάρκεια της οποίας η αρχιτεκτονική προσπαθεί να ξεπεράσει το τέλμα στο οποίο βρίσκεται με το να στραφεί στη φιλοσοφία και στη συνέχεια και στα μαθηματικά . Με βασικούς εκπροσώπους της περιόδου τον Aldo Rossi και Manfredo Tafuri, ξεκινάει ο συνδυασμός του στρουκτουραλισμού με τη σχολή της Φρανκφούρτης, προκειμένου να εισαχθεί για πρώτη φορά η έννοια της τυπολογίας. Η τυπολογία δεν αποτελεί ένα σχήμα, κάτι το οποίο μπορεί να εκφραστεί, αλλά είναι ουσιαστικά μια λογική συνέχεια στην αρχιτεκτονική. Ξεκινάει η χρήση του κάνναβου , ιδιαίτερα στο σχεδιασμό πόλεων και πολλοί είναι οι αρχιτέκτονες που επηρεάζονται από αυτό, όπως ο Mathias Ungers και ο Rem Koolhaas. Σε αυτή την τυπολογία στηρίζεται και ο Peter Eisenman, ο οποίος όμως, πηγαίνει αυτό το ρεύμα ένα βήμα παρακάτω ,περιστρέφοντας, μετακινώντας τον κάνναβο, και ξεκινάει με τον τρόπο αυτό  η αναζήτηση για έναν νέο τρόπο κατανόησης της γεωμετρίας.  

Ο F. Migayrou ασχολείται στη συνέχεια της ομιλίας του με τις τρεις μαθηματικές οντολογίες, την formal ontology,την ontology of Manifold και την Ontology of the Event. Τέλος, αναλύει τον νέο υλικό σχεδιασμό που έχει πλέον προκύψει, ο οποίος γίνεται με βάση τον υπολογισμό. Τα νέα προγράμματα (software) οδήγησαν σε μια μετάλλαξη του πεδίου των διαδικασιών .Πλέον αντί να δημιουργείς το σχήμα και στη συνέχεια να προσθέτεις τα διάφορα χαρακτηριστικά που θέλεις, ακολουθείται η αντίστροφη διαδικασία , και πλέον εισάγεις τα χαρακτηριστικά,  τα οποία  οδηγούν στο σχήμα . Έτσι σήμερα , ο σχεδιασμός έχει φτάσει σε ένα πολύ διαφορετικό επίπεδο, όπου μπορείς να χρησιμοποιήσεις οποιοδήποτε υλικό και να καταλήξεις σε οποιαδήποτε μορφή.

                                                                                                                               Δάφνη Δημητριάδη 

MANUEL DELANDA, Deleuze, Μορφογένεση

Ο Delanda ξεκινάει λέγοντας ότι στη δουλειά του στηρίζεται στον Deleuze, προσπαθεί όμως να ανακατασκευάσει τα επιχειρήματα του τελευταίου, χρησιμοποιώντας νέες θεωρητικές πηγές και εντελώς νέα επιχειρήματα.

Θεωρεί ότι ο Deleuze (αν και ποτέ δεν το είπε ο ίδιος), είναι υλιστής αλλά υλιστής νέου τύπου όπου η ύλη αυτή καθ’αυτή είναι απαραίτητη στη φιλοσοφία.

Σχολιάζει ότι στον Μαρξικό υλισμό (με εξαίρεση το βιβλίο του Henkels: «Η διαλεκτική της φύσης») λίγα λέγονται για τη φιλοσοφία της φύσης, τη φιλοσοφία της πραγματικότητας και του υλισμού. Ο ίδιος θέλει να μιλήσει για τον υλισμό που περιλαμβάνει όλη την ύλη, την υλιστικότητα που είναι τα βουνά, τα σύννεφα, η φωτιά, οι πλανήτες, τα άστρα κλπ, κλπ.

Το κλειδί για τα επόμενα θα είναι ο όρος

«ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΣΗ»,

«η γέννηση της μορφής» δηλαδή,

Η μορφογένεση περιλαμβάνει και την καλλιτεχνική. Η διαφορά της από τη φυσική μορφογένεση είναι ότι ο καλλιτέχνης αποτελεί, περισσότερο ή λιγότερο, μέρος της διαδικασίας. Ο καλλιτέχνης παρατηρώντας τη φύση μπορεί να «φτιάξει» στο μυαλό του μια μορφή και ύστερα να την υλοποιήσει, χρησιμοποιώντας το υλικό της επιλογής του. Αυτή η μορφογένεση βέβαια είναι πιο περιορισμένη γιατί δεν υπάρχει συνεταιρισμός με τη φυσική μορφογένεση.

Ο Delanda για να περιγράψει το «συνεταιρισμό» αυτό δίνει το παράδειγμα του Frei Otto που ήθελε να κατασκευάσει το 1968 μια τέντα «σαν στέγες» για ένα περίπτερο και το σχήμα που ήθελε να της δώσει ήταν το υπερβολικό παραβολοειδές (επιφάνεια καμπυλωμένη προς τους δυο άξονες, σαν σαμαράκι).

Ο Frei Otto γνώριζε ότι οι ταινίες σαπουνιού δίνουν ελαχιστοποιημένα σχήματα (το ελάχιστο είναι η σφαίρα όπως στις σαπουνόφουσκες). Επειδή, όμως, δεν ήταν σφαίρα το σχήμα που ήθελε, έφτιαξε μια μακέτα (με κλίμακα), κολλώντας σε μια επιφάνεια ξυλαράκια και δένοντας χαλαρά νήμα από την κορυφή τους (όπως θα γινόταν στην πραγματικότητα – με τους μεταλλικούς στύλους και τα ατσάλινα καλώδια). Βούτηξε όλη την κατασκευή σε δοχείο με διάλυμα σαπουνιού και όταν το έβγαλε έξω, το σαπούνι είχε σχηματίσει την ελαχιστοποιημένη επιφάνεια που ήταν το υπερβολικό παραβολοειδές.

• Το σαπουνοδιάλυμα λοιπόν έκανε το ελαχιστοποιημένο σχήμα
• Ο Frei Otto έβαλε το περιοριστικό περίγραμμα.
• Κατέληξαν έτσι σε ένα σχήμα που ανήκε το μισό στο ένα και το μισό στον άλλο.

Συναντήθηκαν δηλαδή στα μισά της διαδρομής για την δημιουργία μιας μορφής, για τη μορφογένεση.

Το παραπάνω σχήμα σήμερα υπολογίζεται εύκολα στον υπολογιστή με κάποιο πρόγραμμα που όμως τότε δεν υπήρχε. Ο Frei Otto δηλαδή άφησε το σαπούνι να κάνει τον «υπολογισμό» του σχήματος, όχι βέβαια ψηφιακά, αλλά αναλογικά. Ο Delanda το θεωρεί εντυπωσιακό γιατί λέει ότι το δύσκολο κομμάτι είναι κάποιος να βρει κάτι, στην κουζίνα του – στο γκαράζ του – ένα ευτελές υλικό, που να το αναγκάσει να δουλέψει μορφογενετικά, προς μία νέα κατεύθυνση.

Ακόμη ένα παράδειγμα (ανάμεσα στα πολλά που υπάρχουν) είναι ο Gaudi και το έργο του Sagrada Familia.

Στον τελευταίο όροφο αυτής της εκκλησίας υπάρχει ένα διάσημο μοντέλο κατασκευής. Με σχοινί έχει γίνει η «καμπύλη» της αλυσίδας. (Σχήμα σχεδόν σαν παραβολή) και στην μέση της είναι κρεμασμένα μικρά σακκουλάκια με άμμο). Ο Gaudi υπολόγισε με ακρίβεια την ποσότητα της άμμου ώστε η καμπύλη να πάρει ακριβώς το σχήμα που ήθελε. Η όλη κατασκευή έχει από κάτω της ένα καθρέφτη στον οποίο ο επισκέπτης βλέπει το είδωλο των καμπυλών. Αυτές είναι οι καμπύλες της πρόσοψης της εκκλησίας Sagrada Famlia. Η καμπύλη της αλυσίδας είναι το σχήμα που παίρνει μια ιδανική αλυσίδα αν κρατηθεί από τα δυο άκρα της. Ο Gaudi δεν αντέγραψε απλά την φυσική πορεία, την χρησιμοποίησε για να καταλήξει σε ένα δικό του σχήμα. Η μορφογένεση λοιπόν είναι σημαντική για όλους τους κλάδους που θέλουν να δημιουργήσουν μορφές.

Αν η εκφραστικότητα των υλικών είναι απαραίτητη για έναν καλλιτέχνη, θα πρέπει να είναι εξίσου σημαντική και για ένα φιλόσοφο ειδικά για έναν υλιστή φιλόσοφο. Αν δεν καταλάβει κανείς την υλιστικότητα και τις μορφογενετικές δυνάμεις της είναι πολύ δύσκολο να έχει γι’αυτήν τον οποιοδήποτε σεβασμό.

Αν το σαπούνι δεν έκανε αυτό που κάνει, ο Frei Otto δεν θα μπορούσε να το συναντήσει στα μισά του δρόμου για τη μορφογένεση. Το σαπούνι είναι «μαγικό». Θυμηθείτε όταν πρωτοείδαμε τις σαπουνόφουσκες σαν παιδιά πόσο εντύπωση μας έκαναν. Τώρα μπορεί να μην μας εντυπωσιάζουν πια, αλλά το σαπούνι εξακολουθεί να είναι το ίδιο μαγικό.

Αυτό χρειαζόμαστε και στη φιλοσοφία: να αναγνωρίσουμε την μαγεία του φυσικού κόσμου και μετά να τον σεβαστούμε και ύστερα να συνεταιριστούμε μαζί του με οποιονδήποτε τρόπο.

Όλοι έχουμε προσέξει, και οι καλλιτέχνες ακόμη πιο πολύ, ότι όλα γύρω μας έχουν μορφή. Για τον Deleuze όμως (συνεχίζει ο Delanda), η φυσική μορφή εκφράζει το δυνητικό, δηλαδή όλες τις πιθανότητες με τη δομή τους και την έκφρασή τους στο υπαρκτό επίπεδο.

Συνεχίζει λέγοντας ότι θα αναφερθεί στο έργο του Deleuze που έχει να κάνει με την επιστήμη. Ο λόγος γι’αυτό είναι το ότι οι επιστήμονες είναι αυτοί που ξέρουν τα περισσότερα απ’ όλους για την ύλη¹.

Παρακάτω θα αναλύσει «τρεις τρόπους συλλογισμού» όπως ο Deleuze τους δανείζεται από την επιστήμη (από τρεις κλάδους της επιστήμης)².

1 Διορθώνοντας τον εαυτό του λέει πως αυτό δεν είναι απαραίτητα αλήθεια για όλες τις εποχές. Τον 19^ο αιώνα οι σιδηρουργοί, οι ξυλουργοί, οι τεχνίτες ήταν αυτοί που ήξεραν τα περισσότερα για την ύλη. Οι επιστήμονες είχαν στραμμένο το βλέμμα τους στα ουράνια σε υψηλής εκτίμησης και υψηλής νομιμότητας θέματα. Στην αρχαία Ελλάδα και Ρώμη οι μεταλλουργοί ήταν άτομα που δεν έχαιραν εκτίμησης μολονότι όλοι απολάμβαναν αυτά που κατασκεύαζαν.

Αυτό συνεχίστηκε και αργότερα (με εξαίρεση τις αδελφότητες στο Μεσαίωνα που τα μυστικά της τέχνης ήταν ιερά και τα μοιράζονταν τα μέλη).

Τον 20^ο αιώνα οι μεταλλουργοί ήταν σε μια άκρη στο Τμήμα Χημικών και μόνο μετά τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο όταν συνέβαλαν στην κατασκευή της ατομικής βόμβας, απέκτησαν τη θέση και το σεβασμό που τους αξίζει και απέκτησαν δικό τους τμήμα στο πανεπιστήμιο.
 

2 Πριν προχωρήσει θέλει να εξηγήσει γιατί χρησιμοποιεί τον όρο «τρόπος συλλογισμού» (ή αλλιώς επεξηγηματική στρατηγική). Θεωρεί ότι η επιστήμη δεν έχει μια και μοναδική μέθοδο ώστε να την ονομάσουμε «η επιστημονική μέθοδος».

Κάθε κλάδος της επιστήμης έχει τη δική του μεθοδολογία και διαφορετικές συσκευές και τρόπους μέτρησης, άλλα χρησιμοποιούν οι φυσικοί, άλλα οι χημικοί,οι βιολόγοι, οι μετεωρολόγοι και πάει λέγοντας.

Επίσης, «επιστήμη» δεν είναι ένα και μόνο πράγμα αλλά ένα σύνολο επιστημονικών πεδίων που ο αριθμός τους συνεχώς αυξάνεται (το 19ο αιώνα υπήρχαν 5-6 κλάδοι, στην αρχή του 20ου αιώνα κάπου 12, σήμερα είναι πάνω από 200 και εξακολουθούν να πληθαίνουν).

Δεν υπάρχει σύγκλιση σε μία τελική αλήθεια για τη φύση, όπως περίμεναν ο Νεύτων και όλοι στην αρχή, αντίθετα υπάρχει απόκλιση σε πολλά σημεία που συνεχώς πληθαίνουν.

Η φύση αποδείχτηκε επινοητική, δημιουργική, επαυξητική.

Η επιστήμη για να ανακαλύψει προχωράει σιγά-σιγά, δημιουργώντας νέους κλάδους, οι οποίοι διαιρούνται σε καινούργιες ειδικότητες, στην πορεία.

Έτσι μέχρι τώρα ο αυξανόμενος αριθμός των μεθόδων δείχνει ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο από την σύγκλιση σε μία και μόνο μέθοδο: «την επιστημονική μέθοδο».

Έτσι και η θεώρηση της επιστήμης γενικά, σαν να πρόκειται για ένα και μόνο πράγμα εμποδίζει την αναλυτική σκέψη.

 

ΤΡΟΠΟI ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥ

1. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΣΚΕΨΗ (από τη Βιολογία)
2. ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ (από τη Θερμοδυναμική)
3. ΤΟΠΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ (από τα Μαθηματικά)

1. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΗ ΣΚΕΨΗ

Προέρχεται από τη βιολογία της εξέλιξης σε συνδυασμό με τη γενετική. Το 1930 οι οπαδοί του Δαρβίνου πίστευαν ότι τα είδη περνούν από ένα είδος φίλτρου που καθορίζει πόσους απογόνους θα αποκτήσει κάθε είδος και πόσους απογόνους όλα τα μέλη της κοινότητας. Με αυτόν τον τρόπο η εξέλιξη οδηγείται σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Την ίδια εποχή ανεξάρτητα από το Δαρβίνο ο Μέντελ πραγματοποιεί μεθοδικές έρευνες παρατηρώντας συγκεκριμένα φυτά και το πώς μεταφέρονται τα χαρακτηριστικά τους (π.χ. το χρώμα) στις επόμενες γενιές. Θεωρεί ότι υπάρχει γενετικό υλικό που μεταφέρει τις πληροφορίες από τη μία γενιά στην επόμενη. (To DNA ανακαλύφθηκε αργότερα, το 1950).

Οι δυο αυτές ιδέες συνενώθηκαν και προέκυψε ο τύπος συλλογισμού που λέγεται πληθυσμιακή σκέψη (population thinking). Ο ομιλητής θεωρεί ότι είναι ο πιο χρήσιμος τρόπος σκέψης που μπορεί να φανταστεί, και τον έχει ήδη χρησιμοποιήσει στο έργο του «Ιστορία της γλώσσας».

Σ’αυτό μελετά μια κοινότητα και ψάχνει να βρει γιατί επικράτησε μια συγκεκριμένη διάλεκτος.

Π.χ. Γιατί τα Καστιλιάνικα επικράτησαν έναντι των Καταλανικών, Αραγωνικών και άλλων αντιπάλων τους. Καταλήγει ότι ήταν μια πολιτική νίκη και μάλιστα όχι εύκολη.

Ψάχνει γιατί τα Γαλλικά του Παρισιού επικράτησαν έναντι των Προβηγιανών, Νορμανδικών ή άλλων διαλέκτων. Συνεχίζει την έρευνα και με άλλες διαλέκτους.

Για τη μελέτη βλέπει τη γλώσσα σαν «υλικότητα» δηλαδή σαν παλμούς αέρα που μορφοποιήθηκαν από τον ουρανίσκο, τα δόντια, τα χείλη, δηλαδή από την ανθρώπινη συσκευή παραγωγής ήχου.

Στον γραπτό λόγο πάλι χρησιμοποιείται η ύλη (γράμματα πάνω σε χαρτί) και στο internet επίσης (μορφοποιημένοι ηλεκτρικοί παλμοί). Χρησιμοποιώντας την πληθυσμιακή σκέψη λοιπόν έδειξε γιατί κάποιες διάλεκτοι κέρδισαν έναντι άλλων που έχασαν. Επομένως, αυτός ο τρόπος σκέψης είναι κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί στη μορφογένεση διαφόρων πραγμάτων και όχι μόνο των ζώων ή των φυτών.

Η γενική φόρμουλα για την πληθυσμιακή σκέψη είναι:

Ο οποιοσδήποτε ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ με ΠΟΙΚΙΛΑ, ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ που συνενώνονται μέσα από ένα οποιοδήποτε ΦΙΛΤΡΟ, δίνει ΕΞΕΛΙΞΗ (προστιθέμενη αλλαγή).

Η φόρμουλα δεν λέει τίποτα για γονίδια, ζώα, φυτά ούτε ορίζει το φίλτρο. Γι’αυτό είναι τρόπος συλλογισμού.

Παρακάτω αναλύονται τα στοιχεία της φόρμουλας:

Α. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ	α. γονίδια (φυσική [ή μάλλον χημική] φόρμα μεταφοράς)
	β. μίμηση (μεταφορά μοντέλων συμπεριφοράς)
	γ. νόρμες (μεταφορά μέσω υποχρέωσης)

α. γονίδια

Τα γονίδια είναι απλά μόρια στα οποία βρίσκονται αποθηκευμένες πληροφορίες. Επίσης τα κύτταρα αναπαράγονται επειδή αναπαράγονται τα γονίδια. Η ανακάλυψη του DNA και της διπλής έλικας εξήγησε τη μεταφορά στοιχείων από τους γονείς στους απογόνους. Ο απόγονος παίρνει τα μισά γονίδια από τον ένα γονιό και τα μισά από τον άλλο (συμβάλλουν εξίσου στη μορφογένεση).

β. μίμηση

Υπάρχει μόνο στα ζώα με νευρικό σύστημα ικανό να εξελιχθεί ώστε να μάθουν μέσα από την εμπειρία.

Παράδειγμα μιμητισμού είναι το κελάηδημα του αηδονιού. Το απλό τιτίβισμα μεταφέρεται γονιδιακά. Το κελάηδημα όμως μαθαίνεται ακούγοντας τα μεγαλύτερα, διαφοροποιώντας και διανθίζοντας τα ακούσματα ώστε να δημιουργηθεί ένα λίγο διαφορετικό κελάηδημα. Έρευνες δείχνουν ότι το κελάηδημα ενός πληθυσμού αλλάζει κάθε 5-10 χρόνια.

Ακόμη ένα παράδειγμα μιμητισμού, διάσημο στην Αγγλία, είναι αυτό από παλιά όταν μοίραζε ο γαλατάς το γάλα σε μπουκάλια. Ένα πουλί κατάφερε να τρυπήσει το αλουμινέ καπάκι του μπουκαλιού και να πιει γάλα. Μέσα σε έξη μήνες όλα τα πουλιά της περιοχής το έκαναν.

Με τη μίμηση λοιπόν αναπαράγονται μοντέλα συμπεριφοράς (patterns of behaviour).

γ. νόρμες

Παράδειγμα αναπαραγωγής υποχρεωτικού μοντέλου συμπεριφοράς αποτελεί η εκμάθηση μιας γλώσσας και μάλιστα μιας συγκεκριμένης διαλέκτου της γλώσσας.

Μπορεί αρχικά το νήπιο να προσπαθεί να μιμηθεί τους γονείς βγάζοντας φθόγγους^. λίγο αργότερα όμως καταλαβαίνει ότι πρέπει να μάθει τη γλώσσα και ως τα 10 του κατανοεί ότι πρέπει να μάθει τη συγκεκριμένη διάλεκτο του τόπου του, για να γίνει αποδεκτό.

Β. ΠΟΙΚΙΛΙΑ

Η ποικιλία είναι το καύσιμο, η βενζίνη της εξέλιξης. Χωρίς ποικιλία δεν υπάρχει εξέλιξη. Σ’αυτό διαφέρει ο Δαρβίνος από τον Αριστοτέλη. Για τον Αριστοτέλη η ποικιλία είναι ενόχληση^. η ποικιλία των γραμμών της ζέβρας είναι απόκλιση από την ιδανική ζέβρα.

Για τον Δαρβίνο η ποικιλία είναι το κλειδί. Αν δεν υπάρχουν διαφορές, ανομοιογένεια, το φίλτρο δεν θα έχει κάτι για να φιλτράρει.

Η ποικιλία είναι απαραίτητη στα γονίδια, στο μιμητικό και στις νόρμες. Ίσως αυτό να ήταν που προκάλεσε το ενδιαφέρον του Deleuze, γιατί είναι ο φιλόσοφος των διαφορών^. το κύριο βιβλίο του είναι «Difference and repetition». Η επανάληψη είναι το αναπαραγωγικό στοιχείο ενώ η ποικιλία είναι η διαφορά.

Ένα κομμάτι του βιβλίου είναι αφιερωμένο στο Δαρβίνο και ο ομιλητής καταλαβαίνει τη σημασία: ο Δαρβίνος είναι ίσως ο πρώτος επιστήμονας που βλέπει ότι η επανάληψη συνδυασμένη με τη διαφορά μπορεί να δώσει μορφογένεση. Ανομοιογένεια, ποικιλία, διαφορά είναι πολύ σημαντικές.

Γ. ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Βασικά σημαίνει ότι η εξέλιξη δεν μπορεί να ξεκινήσει από τον Αδάμ και την Εύα (από ένα μόνο ζευγάρι). Για την εξέλιξη χρειάζεται μια αναπαραγωγική κοινότητα (ζώων ή φυτών). Όταν οι άνθρωποι οδηγούμε ένα είδος σε εξαφάνιση αυτό δεν σημαίνει ότι εξολοθρεύουμε και το τελευταίο του είδους^. αυτό που κάνουμε είναι ότι αλλοιώνουμε τόσο πολύ το περιβάλλον τους που μειώνεται ο πληθυσμός τους κάτω από τον «κρίσιμο αριθμό», κάτω από τον αριθμό που πρέπει να έχει η αναπαραγωγική κοινότητα ώστε να επιβιώσει.

Δ. ΦΙΛΤΡΟ

Το φίλτρο μπορεί να είναι οποιαδήποτε πίεση επιλογής, οτιδήποτε μπορεί να κατευθύνει την πορεία προς τη μια κατεύθυνση ή την άλλη.

Στη φύση για παράδειγμα τα φίλτρα μπορεί να είναι:

• οι θηρευτές (τρώνε τα πιο αδύναμα, ή αυτά με το λιγότερο καλό τρόπο διαφυγής, αφήνοντας να διαιωνιστούν τα καλύτερα γονίδια)
• τα παράσιτα (μικροί θηρευτές αλλά αναγκάζουν να δημιουργηθούν απόγονοι με καλύτερο ανοσοποιητικό σύστημα)
• το έτερο ήμισυ (μόνο για πουλιά και ζώα που αναπτύσσουν μιμητισμό^. το θηλυκό διαλέγει το πιο όμορφο, ή όποιο μπορεί να φτιάξει την καλύτερη φωλιά κ.α.)

Οι παραπάνω παράγοντες όμως μπορεί να λειτουργήσουν ο ένας ενάντια στον άλλο. Παράδειγμα ένα παγώνι που θα ανοίξει τα φτερά του για να εντυπωσιάσει ένα θηλυκό μπορεί να τραβήξει την προσοχή των αρπακτικών. Σ’αυτή την περίπτωση δεν μπορούν να ικανοποιηθούν όλοι οι παράγοντες ταυτόχρονα, οπότε η φύση καταλήγει να κάνει τον καλύτερο δυνατό συμβιβασμό.

Αυτά τα φίλτρα αφορούν τη φυσική μορφογένεση. Στην περίπτωση εκτροφής ζώων ή καλλιέργειας φυτών ισχύουν τα ίδια. Η διαφορά είναι ότι το φίλτρο εδώ είναι ο εκτροφέας ή ο καλλιεργητής.

2. ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Προέρχεται από την ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ (κλάδος της φυσικής.

Η λειτουργία της ατμομηχανής ανακαλύφθηκε από ένα τεχνίτη το 1710. Οι επιστήμονες στη συνέχεια τη μελέτησαν και την εξέλιξαν, δεν ήταν όμως αυτοί που την εφεύραν.

Όταν πρωτοεμφανίστηκε λοιπόν ήταν ένας εντελώς διαφορετικός τύπος μηχανής.

Μέχρι τότε όλοι ήταν συνηθισμένοι σ’ένα και μόνο τύπο: αυτόν που δούλευε όπως τα ρολόγια^. δηλαδή γρανάζια, γραμμικός μηχανισμός, κούρδισμα. Έτσι δούλευαν και τα μουσικά κουτιά και τα automaton (κινούμενες φιγούρες εμφανιζόμενες π.χ. σε συγκεκριμένη ώρα με το χτύπημα του ρολογιού).

Η ατμομηχανή λοιπόν ήταν η πρώτη μηχανή που λειτουργούσε εντελώς διαφορετικά. Παρήγαγε μόνη της κίνηση εφ’όσον βέβαια τροφοδοτιόταν με κάρβουνο ή άλλο καύσιμο. Η αρχή λειτουργίας της είναι η ίδια αρχή που δημιουργεί στον πλανήτη μας το κλίμα. Οι διαφορές εντατικών μεγεθών στην ατμόσφαιρα και την υδατόσφαιρα παράγουν μετακινήσεις μαζών και δημιουργούνται τα σύννεφα, η βροχή, οι ανεμοστρόβιλοι, οι τυφώνες κ.α.

Εντατικό λέγεται ένα φυσικό μέγεθος όταν δεν επηρεάζεται από τη γεωμετρία του χώρου που καταλαμβάνει ένα σώμα π.χ. θερμοκρασία (σε αντίθεση με το εκτατικό μέγεθος π.χ. μήκος). Στην ατμομηχανή η κίνηση παράγεται από τη μεταφορά ενέργειας από το θερμαινόμενο μέρος προς ένα ψυχρότερο. Ο άνθρωπος λοιπόν αυτό που πέτυχε ήταν να κάνει σμίκρυνση στο φαινόμενο που υπάρχει στη φύση. Αργότερα οι μηχανές κινούνταν με τον ηλεκτρισμό οπότε έγιναν ακόμη μικρότερες και μπορούσαν να μπουν σε σπίτια. Σήμερα είναι τόσο μικρές και υπάρχουν παντού που πια δεν τους δίνουμε σημασία (ηλ. σκούπες, ηλ. οδοντόβουρτσες, κλιματιστικά, ψυγεία). Σκεφτείτε και τα τσιπάκια. Στη φιλοσοφία η εντατική σκέψη σε αναγκάζει να σκεφτείς τι τροφοδοτεί την δημιουργία.

Η διαφορά έντασης ενεργεί σαν καύσιμο για δημιουργία

Έτσι ο Deleuze χρησιμοποιεί:

• την πληθυσμιακή σκέψη για να σκεφτεί για υπαρκτά πράγματα
• την εντατική σκέψη για να σκεφτεί για τη διαδικασία που παράγει υπαρκτά πράγματα

Χρειάζεται όμως και ένα τρίτο τρόπο συλλογισμού για τα δυνητικά πράγματα (virtual things), δηλαδή γι’αυτά που είναι αληθινά αλλά όχι πραγματικά (virtual = something real, but not actual).

Για παράδειγμα:

Η δυνατότητα του μαχαιριού να κόψει μπορεί να είναι:

• πραγματική: όταν κόβει κάτι
• αληθινή: όταν δεν κόβει κάτι

Έτσι γι’αυτόν τον τρόπο συλλογισμού χρησιμοποιεί την

3. ΤΟΠΟΛΟΓΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Προέρχεται από τα μαθηματικά. Οι τοπολογικοί χώροι είναι μαθηματικές δομές που επιτρέπουν τον ορισμό θεμάτων όπως σύγκλιση, σύνδεση και συνέχεια και χρησιμοποιούνται σχεδόν σε κάθε κλάδο μαθηματικών σήμερα.

Ο Deleuze έπλεξε και τους τρεις τρόπους συλλογισμού μαζί.

Ένας βιολόγος χρησιμοποιεί τον πρώτο τρόπο συλλογισμού και ξεχνά τους άλλους δύο. Ένας θερμοδυναμικός χρησιμοποιεί μόνο το δεύτερο, ένας μαθηματικός μόνο τον τρίτο. Η μόνη επιστήμη που χρησιμοποιεί και τους τρεις τρόπους συλλογισμού είναι η οικολογία. Χρησιμοποιεί τον πρώτο γιατί ενδιαφέρεται για το πώς εξελίχθηκαν μαζί τα φυτά και τα ζώα του οικοσυστήματος έτσι ώστε να μάθει τις αμοιβαίες ανάγκες και αμοιβαίες λειτουργίες τους. Χρησιμοποιεί τον δεύτερο για να ερμηνεύσει τον τρόπο κυκλοφορίας της βιομάζας μέσα στην τροφική αλυσίδα (ήλιος - φυτά - φυτοφάγα - σαρκοφάγα - αποσύνθεση: ιχνοστοιχεία στο έδαφος - φυτά και πάλι από την αρχή). Καλύτερα θα ήταν η χρήση τροφικό δίκτυο (αντί αλυσίδα) γιατί η σχέση δεν είναι πάντα γραμμική^. υπάρχουν και τα παμφάγα, διαφορετικές διατροφικές συνήθειες ζώων ανάλογα την εποχή κλπ.Το οικοσύστημα λοιπόν είναι ένα δίκτυο κυκλοφορίας της βιομάζας. Τέλος χρησιμοποιεί τον τρίτο για να βρει τις σχέσεις των στοιχείων του οικοσυστήματος μεταξύ τους^. τις συνέπειες λόγω μεταβολών ή λόγω της εξαφάνισης κάποιων ειδών^. την πιθανή προσαρμογή ή κατάρρευση του συστήματος.

Επειδή με εξαίρεση την οικολογία ο Delanda δεν μπορεί να σκεφτεί άλλη επιστήμη που να συνδυάζει και τους τρεις τρόπους σκέψης καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι απαραίτητοι οι φιλόσοφοι.

Οι φιλόσοφοι μπορούν να βρουν στοιχεία, να τα συνθέσουν, να δουν τις σχέσεις ανάμεσα σε διαφορετικά πράγματα και να ξεκινήσουν να δημιουργούν μια θεώρηση του κόσμου, μια φιλοσοφία της ΦΥΣΗΣ.

Χρησιμοποιούν όλες τις επιστημονικές πηγές αλλά αποφεύγουν την περιορισμένου εύρους όραση που τείνουν να χρησιμοποιούν οι επιστήμονες επειδή ειδικεύονται σε υπερβολικό βαθμό.

Συρράκου Δέσποινα - Παναγιώτα